Datorren otsailaren 18an A media lumbre erakusketa inauguratuko da Mutur Beltzen. Blanca de la Torre da erakusketaren komisarioa, eta gaur egungo praktika artistikoetatik historikoki baztertutako material, jakintza eta keinuetarako espazioak irekitzen dituzten proposamenak biltzen ditu. Zeramika, buztina, artilea, ehunak, zuntz naturalak, baita soinuak, isiluneak eta ahotsa ere, memoriarako, ezagutzarako eta erresistentziarako ibilgailu gisa agertzen dira hemen.
Parte hartu duten artisten artean Laurita Siles dago, eta haren presentziak esanahi bereziki hunkigarria du erakusketa honetan. Arte Ederretan Valentziako Unibertsitate Politeknikoan hezia, Lauritak bere unibertsitate-etapa gogoratzen du, lagunekin hirian zehar erakusketak eginez, etorkizun posibleak irudikatuz. Orain Valenciara itzultzea, Mutur Beltzeko erakusketa baten parte izanik, egia bihurtutako ametsa da berarentzat, eta maitasunez eta oroimenez betetako itzulera-keinua.
A media lumbre lanean, Laurita Silesek Txapela Big Size (2022) lana aurkezten du, MING Studioko (Boise, Idaho) egoitza artistiko batean garatu eta euskal-amerikar komunitatearentzat sortua. Eskala — kaleak, autoak, etxetresna elektrikoak — ideologia bihurtu den testuinguruan, artistak neurriz kanpoko txapela batekin erantzuten du. Gehiegikeriak ispilu eta ironia gisa funtzionatzen du hemen: gehiegikeria erresistentzia modu gisa.
Pieza historiaz betetako bi artile gurutzatuta eginda dago. Alde batetik, Karrantzako ardien artilea, gaur egun galtzeko arriskuan dagoen Karrantza Haraneko arraza autoktonoa; bestetik, Navajo-Churro ardien artilea, Ipar Amerikan etxekotutako lehen ardi-arraza, kolonizatzaile espainiarrek XVI. mendean sartua eta ondoren ontzi-herriek beren ekonomia eta kulturaren elementu nagusi gisa erantsia.
Navajo-Churro artaldeen sarraskia Estatu Batuetako gobernuaren estrategietako bat izan zen Navajoko populazio nomada menderatzeko eta “zibilizatzeko”, gaur egun genozidio gisa irakur daitekeen prozesua. Arraza 70eko hamarkadan hasi zen berreskuratzen, eta jada ez dago desagertzeko arriskuan; hala ere, espezie arraroa eta guztiz sinbolikoa izaten jarraitzen du: oroimenaren, erresistentziaren eta konponketaren ikurra.
Karrantzako artilea eta Navajo-Churro artilea elkartzean, Txapela Big Size -k kultura minorizatuen arteko erresonantzia proposatzen du, galera, eranzte eta biziraupen historiak zeharkatzen dituzten lurraldeen arteko ehun komuna. Artileak — materia apala eta erradikala — hondakin izateari uzten dio, eta dokumentu bihurtzen da, oroimen eta afektu kolektiboaren artxibo.
Obrak ez du irekitzen: interpelatu egiten du.
Ez du adierazten: eutsi.
Ehungintzako keinu horretan, materia lurralde politiko bihurtzen da, eta zaintzaren ekonomia planteatzen du, errendimenduan eta gehiegikerietan oinarritutako ekoizpen-ereduen aurrean. Karrantzaren kasuan, non artzaintza-ekonomia desagertu egiten den esnetarako behi-aziendaren aurrerapen intentsiboaren aurrean, Karrantzako ardien hazkuntzak eta artzaintza estentsiboak beste bizimodu posible bat gorpuzten dute: denborarekiko, lurraldearekiko eta zaintzarekiko harremana.
A media lumbre erakusketak , lurrari, ahozko tradizioari eta ofizioei lotutako jakintza ez-hegemonikoak aktibatzen dituzten piezak biltzen ditu, ondarea teknika gisa ez ezik, oinordetzan jasotako memoria, afektu eta keinuen sare gisa ere ulertuz. Erdi sutan piztutako ondarea, irauten duenaren erritmo pausatuan.
🗓️ Inaugurazioa: 2026ko otsailaren 18an, 19:00etan
📍 Mutur Beltz
